Współrzędne: 52°13'56″N 21°00'30″E / 52.23222, 21.00833

Warszawa
Centrum Warszawy, Zamek Królewski, Rynek Starego Miasta, Pałac Prezydencki, Pałac w Wilanowie
Herb Warszawy Flaga Warszawy
Dewiza: Semper invicta (Zawsze niezwyciężona)
Województwo	mazowieckie
Powiat	miasto na prawach powiatu
Gmina • rodzaj	Warszawa miejska
Założono	XIII wiek
Prawa miejskie	ok. 1300
Prezydent miasta	Hanna Gronkiewicz-Waltz
Powierzchnia	517,24[1][2] km²
Położenie (punkt)	52° 13' 56 '' N 21° 00' 30 '' E
Wysokość	78-115 m n.p.m.
Ludność (2008) • liczba • gęstość • aglomeracja	1 709 781[2] 3 302[2] os./km² 3 370 000
Strefa numeracyjna	+ (48) 022
Kod pocztowy	od 00-xxx do 05-xxx wszystkie kody
Tablice rejestracyjne	WA, WB, WD, WE, WF, WH, WI, WJ, WK, WN, WT, WU, WW, WX, WY
Położenie na mapie Polski Warszawa
TERC10 (TERYT)	1465011
SIMC10	0918123
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Wiadomości w Wikinews
Warszawa w Wikicytatach
Strona internetowa miasta

Warszawa (wymowa ^?/i) – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Mazowszu nad rzeką Wisłą.

Warszawa jest ważnym europejskim ośrodkiem naukowym, kulturalnym, politycznym oraz gospodarczym. Mieszczą się w niej siedziby parlamentu (Sejmu i Senatu), Prezydenta RP, Rady Ministrów i innych władz centralnych. Warszawa jest także stolicą województwa mazowieckiego. Warszawa jest jedynym miastem w obecnych granicach Polski odznaczonym Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari (a drugim w historii Polski miastem, po Lwowie).

Warszawa jest największym polskim miastem pod względem liczby ludności 1 709 781 zameldowanych mieszkańców w czerwcu 2008 r.^[2] i powierzchni (517,24 km² łącznie z Wisłą)^[2][1]. W skali kraju, rzeczywistą liczbę mieszkańców Warszawy i okolic można porównywać jedynie do Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego.

Warszawa jest członkiem Związku Miast Polskich.

Spis treści 1 Geografia 1.1 Położenie i ukształtowanie terenu 1.2 Klimat 1.3 Podział administracyjny 1.4 Miasta podwarszawskie (tzw. tereny podmiejskie) 2 Demografia 2.1 Rozwój demograficzny miasta 3 Nazwa miasta 4 Historia 4.1 Najważniejsze wydarzenia historyczne 5 Gospodarka 5.1 Firmy 5.2 Handel 5.3 Przemysł 5.4 Instytucje 6 Edukacja 7 Komunikacja 7.1 Tranzyt 7.2 Mosty 7.3 Lotniska 7.4 Komunikacja miejska 7.4.1 Tramwaje Warszawskie 7.4.2 Metro Warszawskie 7.4.3 Szybka Kolej Miejska 7.4.4 Autobusy 7.4.5 Trolejbusy 7.5 Kolej 7.5.1 Koleje dojazdowe 8 Kultura 8.1 Teatr 8.2 Muzyka 8.3 Muzea i galerie 8.4 Kina 8.5 Imprezy cykliczne 9 Sport 10 Ważniejsze miejsca i zabytki 11 Najwyższe budynki 12 Ustrój miasta 12.1 Samorząd 12.2 Prezydent 12.3 Rada Miasta 13 Honorowi obywatele 14 Kościoły i związki wyznaniowe 15 Przyroda 15.1 Lasy 15.2 Środowiska słodkowodne 16 Kąpieliska 16.1 Baseny 16.2 Plaże 16.3 Inne miejsca kąpieliskowe 17 Miasta partnerskie[25] 18 Warszawskie legendy 19 Warszawa w kulturze masowej 20 Zobacz też 21 Przypisy 22 Bibliografia 23 Linki zewnętrzne 23.1 Informacje ogólne 23.2 Mapy

Geografia

Położenie i ukształtowanie terenu

Warszawa leży w środkowym biegu Wisły, na Nizinie Środkowomazowieckiej, w odległości około 350 km od Karpat i Morza Bałtyckiego.

Miasto leży po obu stronach rzeki i jest nieznacznie wydłużone wzdłuż jej brzegów (rozciąga się na ok. 30 km w kierunku północ-południe i ok. 28 km w kierunku wschód-zachód). Lewobrzeżna część Warszawy jest w większości położona na wysoczyźnie – Równinie Warszawskiej (najwyższy punkt geodezyjny na skrzyżowaniu ul. Norwida i Nakielskiej (rejon zajezdni autobusowej "Redutowa" – 115,7 m n.p.m.; porównywalne wysokości w rejonie Filtrów – 114,7 m n.p.m. przy ul. Krzyckiego). Charakterystyczna dla krajobrazu miasta jest wysoka na 6-25 m skarpa wiślana, stanowiąca krawędź erozyjną wysoczyzny.

Pozostała część miasta leży w dolinie Wisły oraz na Równinie Wołomińskiej (częściowo dzielnice wschodnie) i w Kotlinie Warszawskiej (częściowo dzielnice północne). Na Bielanach, Białołęce, w Wawrze i Wesołej występują porośnięte lasem, wysokie na kilka-kilkanaście metrów wydmy, z najwyższym naturalnym punktem wysokościowym – 122,11 m n.p.m. (w rejonie planowanej ul. Stanisława Wigury na osiedlu Groszówka w Wesołej).

Na obszarze miasta znajduje się kilka wzgórz usypanych przez człowieka (m.in. Kopiec Powstania Warszawskiego (wysokość 121,0 m n.p.m.), Kopiec Szczęśliwicki (wysokość 138,0 m n.p.m. – najwyższy punkt wysokościowy w Warszawie) oraz Stadion Dziesięciolecia, a także składowiska odpadów m.in. Góra Śmieciowa na Radiowie (wysokość 144 m n.p.m.)^[3] czy hałda popiołów z Elektrociepłowni Siekierki na Siekierkach.

Najniżej w Warszawie położonym punktem jest brzeg Wisły przy granicy z Jabłonną (75,6 m n.p.m.).

Klimat

Ta sekcja wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji od 2009-02. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Klimatogram dla Warszawy
St	Lu	Ma	Kw	Ma	Cz	Li	Si	Wr	Pa	Li	Gr
28   0 -4	26   1 -4	30   6 -1	38   12 3	50   18 8	66   21 11	76   22 13	71   22 12	46   17 8	40   12 4	38   5 1	36   2 -3
Temperatury w °C Opad całkowity w mm Źródło: Weatherbase[4]
Na jednostki imperialne St Lu Ma Kw Ma Cz Li Si Wr Pa Li Gr     1.1   32 25     1   34 25     1.2   43 30     1.5   54 37     2   64 46     2.6   70 52     3   72 55     2.8   72 54     1.8   63 46     1.6   54 39     1.5   41 34     1.4   36 27 Temperatury w °F Opad całkowity w calach Na jednostki imperialne St Lu Ma Kw Ma Cz Li Si Wr Pa Li Gr     1.1   32 25     1   34 25     1.2   43 30     1.5   54 37     2   64 46     2.6   70 52     3   72 55     2.8   72 54     1.8   63 46     1.6   54 39     1.5   41 34     1.4   36 27 Temperatury w °F Opad całkowity w calach

Według klasyfikacji Wincentego Okołowicza Warszawa leży w strefie klimatu umiarkowanego ciepłego przejściowego. Według klasyfikacji Köppena natomiast przebiega tędy granica dwóch stref klimatycznych – C (umiarkowanej) i D (borealnej).

Cechami charakterystycznymi klimatu Warszawy są dość równomierne opady o średniej wieloletniej około 493 mm/rok z maksimum w czerwcu (72 mm) i minimum w lutym (18 mm). Średnia roczna temperatura wynosi +7,8 °C z maksimum w lipcu (+18,0 °C) i minimum w styczniu (-3,3 °C). Okres wegetacyjny wynosi około 200 dni. Warszawa jest najczęściej pod wpływem mas powietrza polarno-morskiego (około 60% dni w roku) oraz polarno-kontynentalnego (około 30% dni w roku). W Warszawie i okolicach bardzo wyraźnie zaznacza się wpływ dużej aglomeracji miejskiej na klimat (tzw. miejska wyspa ciepła). Objawia się to poprzez wyższe średnie temperatury w centrum miasta, wyższe opady (lepsze warunki do rozwijania się równowagi chwiejnej atmosfery) oraz niższą prędkość wiatru. Z uwagi na wysoką zawartość aerozoli i zanieczyszczeń w powietrzu, zwiększa się zachmurzenie oraz pogarsza się przejrzystość powietrza, co prowadzi do zmniejszania bezpośredniego promieniowania słonecznego i zwiększenia promieniowania rozproszonego.

Średnia temperatura i opady dla Warszawy
Miesiąc	Sty	Lut	Mar	Kwi	Maj	Cze	Lip	Sie	Wrz	Paź	Lis	Gru	Roczna
Średnie najwyższe temperatury °C	0	+1	+6	+12	+18	+21	+22	+22	+17	+12	+5	+2	+11
Średnie najniższe temperatury °C	-4	-4	-1	+3	+8	+11	+13	+12	+8	+4	+1	-3	+3
Opady cm	2.8	2.6	3	3.8	5	6.6	7.6	7.1	4.6	4	3.8	3.6	54,9
Źródło: Weatherbase[4] 2008-02-11

Podział administracyjny

 Osobne artykuły: Podział administracyjny Warszawy, Miejski System Informacji (Warszawa).

Podobnie jak przed wojną, Warszawa była, poczynając od 1945, miastem wydzielonym, czyli tzw. województwem miejskim; od początku lat 60. XX w. utrwalił się podział na 7 dzielnic (w randze powiatów: Mokotów, Ochota, Praga Południe, Praga Północ, Śródmieście, Wola i Żoliborz).

Po reformie administracyjnej w 1975 w Warszawie – podobnie jak w Krakowie, Poznaniu i Wrocławiu – zachowano podział na dzielnice. Po wydarzeniach czerwcowych do dzielnicy Ochota włączono w ramach represji zbuntowany Ursus.

Dzielnica	Ludność [osób][2]	Gęstość [osób/km²][2]	Powierzchnia [km²][1]
Mokotów	225730	6373	35,42
Praga Płd.	183392	8194	22,38
Ursynów	147291	3364	43,79
Wola	138919	7213	19,26
Bielany	134403	4156	32,34
Śródmieście	130197	8362	15,57
Targówek	122900	5074	24,22
Bemowo	110331	4422	24,95
Ochota	90549	9316	9,72
Białołęka	84219	1153	73,04
Praga Płn.	72251	6327	11,42
Wawer	68293	857	79,70
Żoliborz	48362	5710	8,47
Ursus	49242	5261	9,36
Włochy	39716	1387	28,63
Rembertów	22999	1192	19,30
Wesoła	22123	964	22,94
Wilanów	17064	465	36,73

Od kwietnia 1990 dotychczasowych 7 dzielnic warszawskich uzyskało status gmin miejskich i nowe nazwy, przy czym gminy te nie były osobnymi miastami, a łącznie tworzyły jedno miasto. W 1994 dokonano zmiany gmin-dzielnic 7 dotychczasowych zastępując 11.

W wyniku reform wprowadzonych przez tzw. ustawę warszawską z 2002 roku, Warszawa stanowi tylko jedną gminę na prawach powiatu. Dotychczasowe gminy mają obecnie status dzielnic posiadających ograniczone kompetencje samorządowe. Wiele tych kompetencji odpowiada kompetencjom powiatu (np. prowadzenie rejestracji pojazdów). Ponadto granice Warszawy poszerzyły się o niezależną wcześniej gminę Wesoła tworząc w sumie 18 dzielnic. Najgęściej zaludnioną dzielnicą jest Ochota (9316 osób/km²), a najmniej gęsto – Wilanów (465 osób/km²). Średnia dla całego miasta wynosi 3302 osób/km²^[2].

Miasta podwarszawskie (tzw. tereny podmiejskie)

 Osobny artykuł: Aglomeracja warszawska.

Warszawa stanowi główne miasto monocentrycznej aglomeracji, której liczba mieszkańców wg różnych podziałów wynosi od około 2,6 do 3 mln. W obszarze tym znajduje się około 20 miast.

Demografia

 Osobny artykuł: Ludność Warszawy.

Warszawa jest największym polskim miastem pod względem liczby ludności (1 707 981 zameldowanych mieszkańców w czerwcu 2008 r.^[2]) i powierzchni (517,24 km²^[1]). Liczba ta stanowi około 4,5% mieszkańców całego kraju. Dużą część mieszkańców stanowi ludność niezameldowana: "Według ostrożnych szacunków ratusza, w stolicy tych bez meldunku jest około 500–700 tys."^[5]

Warszawa poniosła duże straty ludnościowe w wyniku II wojny światowej z 1 289 000 mieszkańców w 1939 roku do 478 755 w 1946^[6]. Na początku lat 50. XX wieku przyrost ludności rocznie wynosił ok. 5-7% (ok. 45-60 000 osób wobec 41 000 nowych mieszkań w ramach Planu Sześcioletniego oddanych w latach 1950-1955), wprowadzono więc ograniczenia meldunkowe obowiązujące w Warszawie, w wyniku których spadło tempo migracji i w 1976 wyniosło ono 22 000 ludzi^[7]. W okresie ograniczeń meldunkowych po liberalizacji przepisów^[8] możliwe stało się meldowanie m.in. współmałżonków stałych mieszkańców miasta, wybitnych fachowców itp. Ograniczenia te wpłynęły na rozwój miejscowości podwarszawskich, gdzie osiedlali się ludzie przybywający z całej Polski i nie spełniający wymagań ustawowych. Usunięcie ograniczeń meldunkowych spowodowało ponowny niekontrolowany napływ ludności do miasta.

Rozwój demograficzny miasta

• Wykres liczby ludności miasta Warszawa na przestrzeni 3 ostatnich stuleci^[9]

Nazwa miasta

Nazwa pojawia się w XIV-wiecznych zapiskach jako Warseuiensis (1321), Varschewia (1342) i XV wieku jako Warschouia (1482). Średniowieczna nazwa brzmiała Warszewa, Warszowa. Najprawdopodobniej pochodzi ona od formy dzierżawczej imienia Warsz (skróconej formy popularnego wówczas imienia Warcisław, Wrocisław), używanego m.in. wśród przedstawicieli rodu Rawów (Rawiczów) herbu Rawa, właścicieli części terenów w dzisiejszym centrum miasta, np. Solca i Mariensztatu.

Zmiana nazwy na Warszawa wynikła z mazowieckiej wymowy dialektycznej. Do końca XV wieku samogłoska -a- przechodziła w -e- po spółgłoskach miękkich (-sz- była w tamtym okresie spółgłoską miękką). W XV wieku formy z wtórnym -e- zaczęły być postrzegane jako gwarowe. Dlatego też zastępowano -e- przez -a-. Taka zmiana nie była uzasadniona etymologicznie, więc takie formy nazywa się hiperpoprawnymi (np. siadlisko, królawski). Tak też nastąpiła zmiana nazwy z Warszewa na Warszawa, która upowszechniła się w XVI wieku^[10].

Legendarna etymologia wywodzi nazwę od imion rybaka Warsa i jego żony Sawy.

Nazwa Warszawy w innych językach:

afr. Warskou	alb. Varshava	ang. Warsaw	arab. وارسو (Wārsū)	bask. Barsobia	biał. Варшава	bułg. Варшава	chiń. 华沙/華沙
czes. Varšava	duń. Warszawa	esp. Varsovio	est. Varssavi	fin. Varsova	fran. Varsovie	grec. Βαρσοβία (Warsowia)	gruz. ვარშავა (Warszawa)
hebr. ורשה (Warsza)	hiszp. Varsovia	isl. Varsjá	ind. Warsawa	jap. ワルシャワ (Warushawa)	jid. וואַרשע (Warsze)	kaszb. Wôrszôwô	kor. 바르샤바
litew. Varšuva	łac. Varsovia	łot. Varšava	niem. Warschau	nider. Warschau	norw. Warszawa	port. Varsóvia	ros. Варшава
rum. Varşovia	serb. Варшава	serbchor. Varšava	słow. Varšava	szw. Warszawa	tajsk. วอร์ซอ	tet. Varsóvia	turec. Varşova
ukr. Варшава	węg. Varsó	włos. Varsavia

Historia

 Osobny artykuł: Historia Warszawy.

Najważniejsze wydarzenia historyczne

Najważniejsze fakty historyczne w dziejach miasta^{potrzebne źródło}:

• Książę płocki, a od 1294 całego Mazowsza, Bolesław II mazowiecki ok. 1300 założył gród w Warszawie
• pierwsza wzmianka o Warszawie – syn Bolesława II mazowieckiego, Siemowit II zostaje nazwany panem warszawskim 1313^[11]
• proces polsko-krzyżacki 1339^[12]
• przeniesienie stolicy Księstwa Mazowieckiego 1413
• 20 lutego 1578 przed kościołem św. Anny przy Krakowskim Przedmieściu w Warszawie margrabia Jerzy Fryderyk von Ansbach złożył hołd lenny Stefanowi Batoremu.
• Zapoczątkowanie wyjazdów dworu królewskiego z Krakowa do Warszawy, przez Zygmunta III Wazę 1596
• 6 października 1641 na dziedzińcu Zamku Królewskiego w Warszawie margrabia brandenburski, elektor Fryderyk Wilhelm Hohenzollern (Wielki Elektor) złożył hołd lenny Władysławowi IV Wazie.
• potop szwedzki
• 3 maja 1791 uchwalenie Konstytucji 3 Maja
• insurekcja warszawska i porażka insurekcji kościuszkowskiej (rzeź Pragi)
• upadek powstania listopadowego i styczniowego
• I wojna światowa
• bitwa warszawska – Cud nad Wisłą 1920
• II wojna światowa: oblężenie Warszawy 1939, powstanie w getcie warszawskim 1943 i powstanie warszawskie 1944
• odbudowa ze zniszczeń po II wojnie światowej
• 1952 Warszawa po raz pierwszy formalnie, uznana została za miasto stołeczne Polski, na mocy Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.
• 14 maja 1955 podpisano Układ Warszawski
• 6 lutego – 5 kwietnia 1989 obrady Okrągłego Stołu

Gospodarka

Firmy

Warszawa, a w szczególności warszawskie Śródmieście, należy do najważniejszych centrów biznesu w Europie Środkowej. W 2003 zarejestrowanych było 288.307 firm, a inwestorzy zagraniczni inwestowali w mieście ponad 700 milionów euro rocznie. Dzięki korzystnym warunkom inwestycyjnym Warszawa wytwarza ponad 13,3% polskiego PKB. Samo miasto w 2007 uzyskało 9,7 mld złotych przychodu^[13]. Stopa bezrobocia rejestrowanego w marcu 2009 wyniosła 2,2%, zaś przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w sektorze przedsiębiorstw – 4650,05 zł.^[14].

Handel

Warszawa jest drugim największym po Górnośląskim Okręgu Przemysłowym ośrodkiem miejsko-przemysłowym w kraju. Ze względu na wielkość rynku konsumpcyjnego, Warszawa stanowi ważne w skali kraju centrum handlowe. W mieście znajdują się kilka bardzo dużych centrów handlowych oraz kilkanaście mniejszych. Do największych centrów handlowo-rozrywkowych należą: Arkadia, Blue City, Galeria Mokotów, Promenada, Sadyba Best Mall, Wola Park oraz Złote Tarasy.

Przemysł

Po II wojnie światowej, władze komunistyczne zdecydowały o odbudowie Warszawy jako ważnego centrum przemysłu ciężkiego. W mieście otwarto kilkadziesiąt wielkich fabryk, z których do najważniejszych należały Huta Warszawa, ZPC Ursus oraz Fabryka Samochodów Osobowych (FSO).

Instytucje

Warszawa jako stolica administracyjna kraju, jest siedzibą większości centralnych organów władzy, ministerstw, urzędów i instytucji centralnych takich jak m.in.:

• Sejm
• Senat
• Kancelaria Prezydenta
• Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
• Trybunał Konstytucyjny
• Sąd Najwyższy
• Naczelny Sąd Administracyjny
• Najwyższa Izba Kontroli
• Narodowy Bank Polski
• Rzecznik Praw Obywatelskich
• Giełda Papierów Wartościowych
• Główny Urząd Statystyczny
• Agencja Wywiadu
• Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego
• Polska Agencja Prasowa
• Centralne Biuro Antykorupcyjne

a także przedstawicielstw dyplomatyczno-konsularnych.

Edukacja

Stolica jest największym ośrodkiem akademickim w Polsce. Swoją siedzibę ma tu 66 uczelni. Do największych warszawskich uczelni należą:

• Uniwersytet Warszawski
• Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego
• Politechnika Warszawska
• Wojskowa Akademia Techniczna
• Szkoła Główna Handlowa
• Szkoła Główna Służby Pożarniczej
• Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego
• Warszawski Uniwersytet Medyczny
• Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego
• Chrześcijańska Akademia Teologiczna
• Akademia Sztuk Pięknych
• Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina
• Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej
• Akademia Obrony Narodowej

Ponadto na terenie Warszawy dynamicznie rozwijają się wyższe szkoły prywatne zorientowane na kształcenie przyszłej kadry kierowniczej (MBA) niezbędnej do profesjonalnego zarządzania nowoczesnym przedsiębiorstwem w gospodarce rynkowej.

Według corocznego rankingu studiów MBA przygotowywanego przez tygodnik Wprost, do najlepszych, prywatnych uczelni biznesowych w Warszawie należą:

• Akademia Leona Koźmińskiego
• Wyższa Szkoła Zarządzania – Polish Open University

Studenci oraz uczniowie szkół wszystkich szczebli stanowią około 29,2% populacji Warszawy. Ich liczba w 2002 roku przekroczyła 500 000, z czego ponad 255 000 stanowią studenci szkół wyższych.

Środowisko akademickie w Warszawie posiada też własną stację radiową nadającą na częstotliwości 97,1 MHz pod nazwą Akademickie Radio Kampus. Właścicielem koncesji radia jest Uniwersytet Warszawski

Komunikacja

Ta sekcja wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Należy w niej poprawić/wykonać działania: Sekcja jest za długa, a niektóre informacje zbyt szczegółowe i nieaktualne – część faktów i statystyk przerzucić do odpowiednich już istniejących artykułów branżowych. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.

Pomimo zniszczeń powstałych w wyniku II wojny światowej, powstania warszawskiego i powojennych rozbiórek już odbudowanych kamienic, jedynie kilka ciągów komunikacyjnych zostało poszerzonych i dostosowanych do dużego natężenia ruchu samochodowego. Dlatego jednym z głównych zadań miasta jest rozwój sieci transportu miejskiego, która może stać się alternatywą dla prywatnego transportu samochodowego.

Tranzyt

Warszawa nie posiada obwodnicy, a większość ruchu na osi wschód-zachód odbywa się przez środek miasta. Projektowany jest układ dwóch, a następnie trzech obwodnic – w okresie przejściowym funkcjonować będzie Obwodnica Etapowa Warszawy, z której docelowo ma powstać Obwodnica Miejska (przez most Północny i Siekierkowski) oraz Ekspresowa Obwodnica Warszawy prowadząca ruch tranzytowy z autostrady A2 (Berlin – Moskwa) i dróg ekspresowych S8 (Wrocław – Suwałki) i S17 (Warszawa – Lublin), przez most Grota i Południowy. Jej odcinek przez osiedla mieszkaniowe dzielnicy Ursynów zostanie poprowadzony w tunelu.

 Osobny artykuł: Główne ciągi komunikacyjne Warszawy.

Mosty

Szeroka rzeka, nad którą leży Warszawa, jest wciąż dużą barierą komunikacyjną. Budowane tu w przeszłości przeprawy mostowe (pierwszy stały most w 1573) były wielokrotnie niszczone przez powodzie oraz podczas wojen (w obu wojnach światowych wszystkie istniejące mosty zostały zniszczone). Kilkadziesiąt lat później liczba przepraw i ich przepustowość jest wciąż niewystarczająca w stosunku do potrzeb. Obecnie jest w mieście osiem mostów: Grota-Roweckiego, Gdański (często traktowany jako dwa oddzielne: kolejowy i drogowo-tramwajowy), Śląsko-Dąbrowski, Świętokrzyski, Średnicowy (kolejowy), Poniatowskiego, Łazienkowski i Siekierkowski. Władze miasta planują budowę kolejnych 4-6 mostów.

 Osobny artykuł: Warszawskie mosty.

Lotniska

Międzynarodowy port lotniczy Warszawa-Okęcie, zlokalizowany jest zaledwie 10 km od ścisłego centrum miasta – w dzielnicy Włochy na osiedlu Okęcie. Obsługuje ponad 9 milionów pasażerów rocznie oraz ponad 100 połączeń krajowych i zagranicznych dziennie. Jest to obecnie największy port lotniczy w Polsce. Jego powierzchnia wynosi ok. 834 ha. Posiada 4 terminale główne pasażerskie, dworzec towarowy i wojskowy port lotniczy.

 Osobny artykuł: Port lotniczy Warszawa-Okęcie.

Rozważane jest utworzenie drugiego portu lotniczego dla Warszawy, np. w miejscu jednego z istniejących już lotnisk wojskowych na północ lub zachód od miasta. Pod uwagę bierze się rozbudowę lotniska Modlin.

 Osobny artykuł: Drugie lotnisko dla Warszawy.

Istnieje także aktywnie używane lotnisko Warszawa-Babice na Bemowie. Korzysta z niego Aeroklub Warszawski, Lotnicze Pogotowie Ratunkowe, a także wielu właścicieli mniejszych samolotów i śmigłowców prywatnych lotnictwa ogólnego (ang.: general aviation).

Komunikacja miejska

 Osobny artykuł: Zarząd Transportu Miejskiego w Warszawie.

System komunikacji miejskiej w Warszawie składa się z linii autobusowych, tramwajowych, metra oraz Szybkiej Kolei Miejskiej o całkowitej długości ponad 1000 km^{potrzebne źródło}. Wszystkie linie koordynowane są przez Zarząd Transportu Miejskiego. Do przejazdów środkami komunikacji miejskiej uprawniają bilety z paskiem magnetycznym i Warszawska Karta Miejska. Linie podmiejskie w większości zarządzane są przez firmy prywatne.

Tramwaje Warszawskie

 Osobny artykuł: Tramwaje Warszawskie.

Pierwszą linię tramwaju konnego otwarto w Warszawie 11 grudnia 1866. 26 marca 1908 wyruszył pierwszy tramwaj elektryczny. W okresie międzywojennym tramwaje znacjonalizowano i wybudowano wiele nowych linii, które jednak uległy zniszczeniu w latach II wojny światowej. Po wojnie wiele z nich odbudowano, jednak część uległa likwidacji, szczególnie w latach 70. XX wieku.

Obecnie spółka Tramwaje Warszawskie posiada 859 wagonów, a sieć tramwajowa liczy około 500 kilometrów torów^{potrzebne źródło}. Po Warszawie jeździ na stałe 28 linii, z czego 3 są tymczasowo zawieszone. Okresowo, np. w okresie Wszystkich Świętych i podczas wakacji, uruchamia się linie dodatkowe.

Znaczna większość warszawskich torowisk przebiega poza jezdniami ulic, dzięki czemu komunikacji tramwajowej nie paraliżują korki w ruchu drogowym. Prawie wszystkie linie tramwajowe są dwutorowe. Istnieje tylko jeden kilkukilometrowy odcinek jednotorowy (z trzema mijankami), zbudowany w okresie międzywojennym – łączy osiedlowe Boernerowo z Kołem.

Obecnie sieć tramwajowa i tabor są modernizowane przy udziale funduszy rozwojowych Unii Europejskiej.

Metro Warszawskie

 Osobny artykuł: Metro Warszawskie.

Budowę Metra Warszawskiego rozpoczęto 15 kwietnia 1983 r. Pierwszy odcinek został otwarty 7 kwietnia 1995 r. Wciąż składa się tylko z jednej linii o przebiegu północ–południe po lewej stronie Wisły o długości 23,1 km z 21 stacjami. Jest obsługiwane przez 84 starsze wagony produkcji rosyjskiej z serii 81 oraz 108 wagonów Metropolis firmy ALSTOM. 25 października 2008 r. została zakończona budowa I linii metra. Czas przejazdu I linii wynosi ok. 38 minut. W 2009 r. ma ruszyć budowa II linii o długości 31 km z 28 stacjami, której odcinek centralny ma powstać w latach 2009-2013. Z warszawskiego metra korzysta dziennie (dni robocze) około 500 000 pasażerów^[15].

Szybka Kolej Miejska

 Osobny artykuł: Warszawska Szybka Kolej Miejska.

Szybka Kolej Miejska to naziemna sieć szybkiej kolei miejskiej łączącej centrum Warszawy z jej obrzeżami oraz przedmieściami. Ma być uzupełnieniem metra i alternatywą dla komunikacji autobusowej. Kolej ta ma powstać na już istniejących torach należących do PKP Polskich Linii Kolejowych. Pierwsza linia ruszyła w 2005. Kursowała na trasie Warszawa Zachodnia-Warszawa Falenica. Została jednak zawieszona z powodu rzadkiego kursowania i dublowania połączeń Kolei Mazowieckich. Obecnie kursuje linia S2 od Sulejówka Miłosnej do Pruszkowa. W 2012 roku ma zostać uruchomiona linia z lotniska Okęcie do centrum.

Autobusy

 Osobny artykuł: Autobusy miejskie w Warszawie.

Warszawa ma około 2673 kilometrów linii autobusowych, po których kursuje 1709 autobusów. Głównym węzłem komunikacyjnym jest przystanek Dworzec Centralny, który jest też głównym punktem przesiadkowym miasta. ZTM prowadzi obecnie 247 linii autobusowych, z czego 38 kursuje między północą a godziną 5 rano. Okresowo uruchamiane są linie dodatkowe, np. linie cmentarne w okresie Wszystkich Świętych. Warszawskie autobusy obsługiwane są, oprócz Miejskich Zakładów Autobusowych, także przez przewoźników prywatnych: ITS Michalczewski, Mobilis i PKS Grodzisk Mazowiecki.

Trolejbusy

 Osobny artykuł: Trolejbusy w Warszawie.

Komunikacja trolejbusowa funkcjonowała w Warszawie w okresach 1946-1973 i 1983-1995.

Kolej

Pierwszą linię kolejową w Warszawie otwarto w 1845 (Kolej warszawsko-wiedeńska). Dziś Warszawa jest jednym z najważniejszych węzłów komunikacji kolejowej w Polsce.

Istnieje tu sześć dużych dworców kolejowych (Warszawa Centralna, Warszawa Gdańska, Warszawa Śródmieście, Warszawa Wileńska, Warszawa Wschodnia i Warszawa Zachodnia) oraz kilkadziesiąt mniejszych stacji i przystanków osobowych.

Linia łącząca trzy najważniejsze dworce (Warszawa Centralna, Wschodnia i Zachodnia; tzw. linia średnicowa) prowadzi przez tzw. tunel średnicowy oraz most średnicowy na Wiśle.

 Osobne artykuły: Kolej średnicowa w Warszawie, Kolej obwodowa w Warszawie, Kolej Nadwiślańska, Kolej Warszawsko-Wiedeńska, Kolej Warszawsko-Kaliska, Kolej Warszawsko-Petersburska, Kolej Warszawsko-Terespolska.

Koleje dojazdowe

Na terenie aglomeracji warszawskiej funkcjonowało w przeszłości kilka dojazdowych kolei wąskotorowych: Jabłonowsko-Karczewska, Piaseczyńsko-Wilanowska, Marecka i Łomiankowska, zlikwidowanych w latach 60. i 70. XX wieku. Obecnie funkcjonuje jedynie normalnotorowa Warszawska Kolej Dojazdowa (WKD) działająca od 1925, pierwotnie jako Elektryczna Kolej Dojazdowa. Wykonuje ona przewozy pasażerskie na trasie Warszawa Śródmieście – Podkowa Leśna – Grodzisk Mazowiecki z odgałęzieniem Podkowa Leśna – Milanówek.

 Osobny artykuł: Warszawska Kolej Dojazdowa.

Kultura

Teatr

W Warszawie znajduje się około 30 większych stałych teatrów. Wśród nich najważniejsze są Teatr Narodowy (założony w 1765) oraz Teatr Wielki – Opera Narodowa (założony w 1778). Szczególne uznanie zdobył TR Warszawa (dawniej Teatr Rozmaitości), który jest organizatorem eksperymentalnych przedstawień w scenerii miasta w ramach projektu Teren Warszawa.

W ostatnich latach miasto przyciąga także wielu artystów spoza głównych prądów w sztuce teatralnej. Ich działalność skupia się głównie wokół lokalnych domów kultury oraz prywatnych klubów. Latem teatry w Warszawie są w większości zamknięte, w tym czasie odbywa się za to stworzony w 1992 roku przez Andrzeja Tadeusza Kijowskiego – Konkurs Teatrów Ogródkowych.

 Osobny artykuł: Teatry w Warszawie.

Muzyka

W Warszawie mieści się Filharmonia Narodowa.

W mieście brak odpowiedniej hali koncertowej, stąd duże koncerty muzyczne urządza się głównie w Sali Kongresowej. Odbywały się także w hali Torwar (Iron Maiden, Pat Metheny, 50 Cent, Rihanna, Tokio Hotel, US5), na stadionach Gwardii (Tina Turner, Sting, Roger Waters, Joe Cocker, Metallica, Aerosmith) i Legii (Deep Purple, Guns N' Roses), na stadionie Skry (Boney M w 1979), na służewieckim torze wyścigów konnych (U2, Depeche Mode, Rolling Stones) czy na lotnisku na Bemowie (Michael Jackson, Lenny Kravitz), a mniejsze w teatrach np. w Teatrze Muzycznym Roma (King Crimson, Suzanne Vega, Jaromir Nohavica).

Festiwale i konkursy muzyczne w Warszawie:

• Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina
• Międzynarodowy Festiwal Muzyki Współczesnej "Warszawska Jesień"
• Jazz Jamboree
• Warsaw Summer Jazz Days
• Międzynarodowy Konkurs Wokalny im. Stanisława Moniuszki
• Festiwal Mozartowski
• Festiwal Muzyki Dawnej

Muzea i galerie

W Warszawie mieści się wiele muzeów i galerii sztuki, tak państwowych, jak i prywatnych. Największe galerie to Zachęta i Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, zaś największe warszawskie muzea to Muzeum Narodowe, na Zamku Królewskim i Muzeum Pałac w Wilanowie. Planowana jest także budowa Muzeum Warszawskiej Pragi jako filii Muzeum Historycznego m.st. Warszawy.

Od 31 lipca 2004 otwarte jest Muzeum Powstania Warszawskiego. W 2008 na Muranowie ma powstać Muzeum Historii Żydów Polskich.

Warszawskie muzea i galerie uczestniczą w corocznej Nocy Muzeów.

 Osobne artykuły: Muzea w Warszawie, Galerie w Warszawie.

Kina

Obecnie w Warszawie znajduje się 31 kin, w tym 14 multipleksów należących do pięciu sieci multikinowych Cinema City, Multikino, Silver Screen, Kinoplex, Novekino. Do roku 1939 istniało w Warszawie 54 kin i sal kinowych.

Atlantic Cinema City Arkadia Cinema City Bemowo Cinema City Janki (poza granicami Warszawy) Cinema City Mokotów Cinema City Promenada Cinema City Sadyba Femina

Iluzjon Luna Muranów Ochota Paradiso Ursus Wisła Kino.Lab

Kinoteka PKiN Multikino Ursynów Multikino Złote Tarasy Nove Kino Praha Silver Screen Targówek Silver Screen Wola Silver Screen Puławska

 Osobny artykuł: Kina w Warszawie.

Imprezy cykliczne

 Osobny artykuł: Imprezy cykliczne w Warszawie.

Sport

Warszawa posiada dwa kluby piłkarskie występujące w Ekstraklasie, jeden koszykarski, jeden siatkarski oraz kilka mniejszych klubów sportowych. Warszawskimi pierwszoligowcami są Legia Warszawa (piłka nożna), AZS Politechnika Warszawska (siatkówka) i Polonia Warszawa (koszykówka i piłka nożna).

Ta sekcja wymaga określenia jasnych kryteriów wyboru. Kryteria powinny być poparte źródłami, nie mogą naruszać zasady neutralnego punktu widzenia, należy też unikać próżnych wyrażeń takich jak "znani", "najlepsi" itd. Kryteria możesz omówić w dyskusji artykułu. Zobacz też: Zasady tworzenia list. Uwagi: kwiecień 2009.

Poniższa lista przedstawia najważniejsze warszawskie kluby sportowe:

• Legia Warszawa – piłka nożna (Ekstraklasa), koszykówka, hokej na lodzie, szermierka, siatkówka, lekkoatletyka, tenis ziemny
• Polonia Warszawa – piłka nożna (Ekstraklasa), koszykówka, szachy, lekkoatletyka, boks, motorowodniactwo, pływanie, tenis stołowy
• Gwardia Warszawa – piłka nożna (V liga), boks
• DKS Targówek – akrobatyka
• Warszawianka – piłka ręczna, pływanie, tenis ziemny
• AZS AWF Warszawa – wielosekcyjny akademicki klub sportowy (sekcja piłki siatkowej kobiet)
• AZS Politechnika Warszawa – siatkówka
• MKS MDK Warszawa – siatkówka, szachy
• MKS MOS 2 Warszawa – wioślarstwo
• WKM Warszawa – żużel
• MOS Wola Warszawa – siatkówka
• MKS Sparta Warszawa – siatkówka
• Warsaw Eagles – futbol amerykański
• Skra Warszawa
• Ursus Warszawa – piłka nożna
• Drukarz Warszawa – piłka nożna (V liga)
• Varsovia Warszawa – piłka nożna, tenis i piłka ręczna
• RKS Marymont Warszawa – łyżwiarstwo figurowe
• MUKS Euro6 Warszawa – łyżwiarstwo figurowe
• GKP Targówek – piłka nożna
• Hutnik Warszawa – piłka nożna
• UKS G-8 Bielany Warszawa – pięciobój nowoczesny, biathlon, triathlon, strzelectwo sportowe, taekwondo
• Delta Warszawa – piłka nożna
• Polonez Warszawa – piłka nożna
• Spójnia Warszawa

Warszawa posiada także tor wyścigów konnych Służewiec, kilka krytych lodowisk, tor łyżwiarski Stegny, kilkadziesiąt całorocznych basenów, kortów tenisowych oraz kilkaset mniejszych i większych hal sportowych. Największy stadion w Warszawie (Stadion Dziesięciolecia) do 30 września 2007 wykorzystywany był jako targowisko. W Warszawie funkcjonuje również aeroklub w ramach działalności którego uprawia się sporty lotnicze.

Warszawa jest też gospodarzem rozwijających się z roku na rok biegów masowych: Półmaratonu Warszawskiego (marzec), Maratonu Warszawskiego (wrzesień) i Run Warsaw (październik).

W 2008 roku otrzymała tytuł Europejskiej Stolicy Sportu.

Ważniejsze miejsca i zabytki

 Osobny artykuł: Zabytki Warszawy.

Zabudowa Warszawy znacząco ucierpiała podczas II wojny światowej. Później jednak większość zabytków odbudowano, choć zmieniając czasem ich wygląd względem przedwojennego. Do takich budynków należy m.in. Zamek Królewski. Istnieje jednak w stolicy wiele cennych budynków, które przetrwały wojnę bez większych zniszczeń, jak Pałac w Wilanowie, kościół Wizytek i kościół pokarmelicki pw. Wniebowzięcia NMP przy Krakowskim Przedmieściu czy Pałac Prezydencki.

Najwyższe budynki

 Osobny artykuł: Warszawskie wieżowce.

Wysokości całkowite:

• Pałac Kultury i Nauki, rok oddania do użytku 1955, 42 piętra, 231 m wysokości
• Warsaw Trade Tower, 1999, 43, 208 m (WTT)
• Rondo 1, 2006, 43, 192 m (R1)
• Hotel Marriott, 1989, 40, 170 m, inne nazwy: Centrum LIM, LOT Tower
• Warsaw Financial Center, 1998, 32, 165 m (WFC)
• Hotel InterContinental Warszawa, 2004, 48, 164 m (IC)
• Oxford Tower, 1979, 42, 150 m, wcześniejsze nazwy: Intraco II, Elektrim
• TP S.A. Tower, 2001, 30, 128 m
• Hotel Westin, 2003, 22, 120 m
• ORCO Tower, 1996, 26, 115 m, wcześniejsza nazwa: FIM Tower

Ustrój miasta

Samorząd

 Osobny artykuł: ustrój miasta stołecznego Warszawy.

Wraz z transformacją ustroju w kraju odradza się warszawski samorząd. Po wielu publicznych dyskusjach 18 maja 1990 Sejm uchwalił ustawę o ustroju Warszawy. 27 maja w demokratycznych wyborach samorządowych mieszkańcy Warszawy wybrali swoich przedstawicieli do siedmiu gmin-dzielnic. Na prezydenta Rada m.st. Warszawy wybrała urbanistę Stanisława Wyganowskiego, który pełnił już tę funkcję od 27 stycznia 1990 na mocy decyzji premiera Tadeusza Mazowieckiego. Warszawa po 56-letniej przerwie uzyskała szansę rozwoju zgodnego z wolą swoich mieszkańców. Po raz kolejny Warszawa stała się tematem obrad Sejmu, który 25 marca 1994 uchwalił ustawę o ustroju miasta stołecznego wprowadzającą w stolicy podział na 11 niezależnych gmin. Pomimo ciągłych zmian legislacyjnych Warszawa przeżyła gwałtowny wzrost gospodarczo-inwestycyjny. W kwietniu 1995 zostało uruchomione Metro Warszawskie. Powstały nowe obiekty biurowe, centra handlowe, osiedla mieszkaniowe. Miasto stało się najbardziej atrakcyjnym, w tej części Europy, miejscem inwestowania światowych kapitałów.

Po kolejnej nowelizacji tzw. ustawy warszawskiej, Warszawa w 2002 stała się jednolitą gminą na prawach powiatu, która jest częścią województwa mazowieckiego składającą się z 18 jednostek pomocniczych, tj. dzielnic. Pierwszym prezydentem Warszawy wybranym w wyborach powszechnych i pełniącym tę funkcję w nowym ustroju miasta został Lech Kaczyński.

Prezydent

 Osobny artykuł: Prezydenci Warszawy.

Prezydent m.st. Warszawy jest wybierany bezpośrednio przez mieszkańców stolicy na podstawie ustawy z dnia 20 czerwca 2002 (Dz. U. 02.113.984), jednak jego zastępcy nie pochodzą z wyboru. Do prerogatyw prezydenta należy m.in. zarządzanie własnością miejską oraz nadzorowanie pracy wszystkich podległych mu samorządów dzielnicowych – zakres obowiązków określa tzw. Ustawa warszawska z 15 marca 2002 (Dz. U.02.41.361).

• Prezydent Warszawy od 2 grudnia 2006
  • Hanna Gronkiewicz-Waltz, PO
• Zastępcy Prezydenta od 5 grudnia 2006
  • Jacek Wojciechowicz
  • Andrzej Jakubiak
  • Jarosław Kochaniak od 5 grudnia 2007
  • Włodzimierz Paszyński
• Zastępca Prezydenta od 5 grudnia 2006 do 29 listopada 2007
  • Jerzy Miller

Rada Miasta

Ustawa warszawska zniosła poprzednio istniejące gminy i ustanowiła w Warszawie jeden organizm miejski na prawach powiatu miejskiego, zarządzanego przez Radę Miasta Warszawy.

W jednoizbowej Radzie Miasta st. Warszawy zasiada 60 rajców. Wybierani są w wyborach bezpośrednich i proporcjonalnych co cztery lata. Podobnie jak większość innych organów samorządu, Rada Miasta dzieli się na komisje, których zadaniem jest nadzór nad poszczególnymi dziedzinami życia. Obecnie Przewodniczącą Rady Miasta Stołecznego Warszawy jest Ewa Malinowska-Grupińska.

Wszystkie decyzje rady podejmowane są zwykłą większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowego składu rady.

Każda z 18 dzielnic Warszawy posiada własną Radę Dzielnicy. Pełnią one funkcje stanowiące i kontrolne oraz zarządzają szkołami i własnością miejską na podległym im obszarze. Na czele Rady stoi Przewodniczący, ponadto wybiera ona burmistrza.

Honorowi obywatele

 Osobny artykuł: Honorowi Obywatele Miasta Warszawy.

Kościoły i związki wyznaniowe

 Osobny artykuł: Kościoły i związki wyznaniowe w Warszawie.

Warszawa jest siedzibą jednostek administracyjnych wielu Kościołów i związków wyznaniowych: archidiecezji warszawskiej (z 86 parafiami w granicach miasta) i diecezji warszawsko-praskiej (51 parafii w granicach miasta) Kościoła rzymskokatolickiego, diecezji warszawskiej Kościoła polskokatolickiego, kustodii warszawskiej Kościoła katolickiego mariawitów, metropolii warszawskiej i całej Polski i Diecezji warszawsko-bielskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Z tego względu w stolicy jest 1 archikatedra, 5 katedr i 2 konkatedry.

W Warszawie znajdują się także parafie i zbory innych wyznań katolickich i protestanckich, siedziby gmin żydowskich oraz innych związków wyznaniowych.

Kilkadziesiąt kościołów rzymskokatolickich i zespołów klasztornych, kościoły protestanckie, starokatolickie, cerkwie prawosławne i grekokatolicka są zabytkami.

Przyroda

Lasy

W obrębie miasta znajduje się kilkanaście zwartych obszarów leśnych, obejmujących ponad 7200 ha, co stanowi ok. 13% powierzchni miasta (można to sobie wyobrazić jako położony wewnątrz miasta kwadrat o boku 8,5 km). Lasy te są w większości pozostałościami dawnej, rozległej Puszczy Mazowieckiej porastającej te obszary, ale w większości są silnie przekształcone przez gospodarkę. Większość lasów w obrębie Warszawy to bory sosnowe z domieszką brzóz i dębów. Wiele z tych środowisk służy Warszawiakom do rekreacji, niektóre mają dużą wartość przyrodniczą i chronione są w formie rezerwatów przyrody. Największą część spośród obszarów leśnych zajmują lasy prywatne pod nadzorem Prezydenta m.st. Warszawy (44%), pozostałe to lasy miejskie (38%) (Lasy miejskie Warszawy) i lasy stanowiące własność Skarbu Państwa administrowane przez Lasy Państwowe (18%). Największe zwarte obszary leśne Warszawy zlokalizowane są w obrębie Mazowieckiego Parku Krajobrazowego zajmującego w całości ponad 14 500 ha powierzchni. Składają się z kilku dużych kompleksów leśnych, częściowo od siebie izolowanych, leżących na południowo-wschodnim skraju miasta: w dzielnicach Wesoła i Wawer i częściowo w podwarszawskich gminach. W skład Parku Krajobrazowego wchodzą m.in. Rezerwat im Jana III Sobieskiego z pięknymi fragmentami dąbrów i Rezerwat torfowiskowy Bagno Jacka w Wesołej. Na północ od terenów Parku Krajobrazowego położone są rozległe lasy Rembertowskie, częściowo zlokalizowane na terenach wojskowych. Na ich południowym skraju leży leśny rezerwat Kawęczyn, a blisko niego Rezerwat Olszynka Grochowska.

W lewobrzeżnej części Warszawy również znajduje się kilka rozległych obszarów leśnych, m.in.:

• Las Kabacki im. Stefana Starzyńskiego mający status rezerwatu krajobrazowego położony na południowym skraju dzielnicy Ursynów
• Las Bielański – rezerwat przyrody położony w północnej części Warszawy, na Bielanach.
• Las Młociński
• Park Leśny Bemowo

Te trzy ostatnie obszary łączą się wąskimi pasami zadrzewień ze znajdującym się tuż za granicami miasta Kampinoskim Parkiem Narodowym

Są tu także mniejsze fragmenty zbiorowisk leśnych o charakterze leśno-parkowym

• Rezerwat przyrody Las Natoliński wchodzący w skład zespołu pałacowo-parkowego Park Natoliński
• Park Rezerwat Morysin
• Lasek na Kole

Obszary leśne Warszawy są bardzo cenne jako ostoje fauny i flory, zwłaszcza fragmenty rezerwatowe i ze względu na walory krajobrazowe.

Środowiska słodkowodne

Na terenie Warszawy znajduje się kilkadziesiąt zbiorników wodnych i cieków, niektóre z nich mają dużą wartość przyrodniczą i krajobrazową. W skład wód stojących wchodzi m.in. kilka zbiorników o charakterze jezior, będących w większości dawnymi starorzeczami Wisły, kilka zbiorników torfowiskowych i kilkanaście stawów parkowych. Zwyczajowe i oficjalne nazwy niektórych z nich często nie są zgodne z ich charakterystyką hydro-morfologiczną, np. Jezioro Wilanowskie i Jeziorko Czerniakowskie są jeziorami a Jeziorko Kamionkowskie i Łacha Potocka to typowe stawy parkowe. Największym zbiornikiem Warszawy jest jezioro Czerniakowskie^[16] (19,7 ha) mające status rezerwatu. Inne duże zbiorniki (o powierzchni kilkunastu ha) to także Jezioro Powsinkowskie (bardzo cenne przyrodniczo: m.in. jako ostoja ptaków wodno-błotnych i ze względu na rzadkie gatunki bentosowych bezkręgowców^[17]) i Jezioro Wilanowskie. Na terenie dużych warszawskich parków znajduje się wiele stawów parkowych, tylko niektóre z nich mają charakter zbiorników trwałych (Park Moczydło, Szczęśliwice, Park Skaryszewski, Dolinka Służewiecka), z niektórych (np. Pola Mokotowskie, Park Ujazdowski, Łazienki) woda jest regularnie spuszczana, okresowo usuwane są rośliny i osady, co uniemożliwia występowanie w nich większości typowych przedstawicieli słodkowodnej fauny i flory. Warto wspomnieć o obecności na terenie Warszawy chronionych prawem torfowisk na których znajdują się malownicze zbiorniki wodne (m. in. Macierowe Bagno w Starej Miłosnej, Bagno Jacka w Wesołej i Biały Ług w Wawrze). Jeziorko Imielińskie na Ursynowie także objęte jest częściową ochroną prawną jako tzw. użytek ekologiczny. Wiele fragmentów przepływającej przez Warszawę Wisły, zwłaszcza na wschodnim brzegu, jest bardzo cennych przyrodniczo, zarówno ze względu na gnieżdżące się tu ptaki^[18] (np. Rezerwat Wyspy Zawadowskie w Wilanowie i Wawrze), jak i liczne populacje ryb a także rzadkich bezkręgowców. Około 20 trwałych cieków i kanałów jest elementem środowiska przyrodniczego Warszawy, m.in. silnie zdegradowany, choć wciąż atrakcyjny przyrodniczo kilkunastokilometrowy Kanał Żerański (Królewski) łączący Wisłę ze Zbiornikiem Zegrzyńskim i malownicza rzeka Wilanówka, płynąca fragmentami wśród wiejskiego i pół-naturalnego krajobrazu. Środowiska słodkowodne Warszawy i ich otoczenie to, jak w przypadku innych wielkich miast rezerwuary różnorodności biologicznej, podlegające niestety coraz silniejszej presji ze strony otaczających silnie zurbanizowanych obszarów (tzw. rozpełzanie się miasta^[19]).

Kąpieliska

Baseny

Obecnie w Warszawie funkcjonuje pięć basenów odkrytych. Są to: Moczydło przy Górczewskiej na Woli, WOW Wisła Inflancka przy ul. Inflanckiej w Śródmieściu, Park Kultury w Powsinie przy ul. Maślaków na Ursynowie, Park Wodny (Warszawianka) przy ul. Merliniego na Mokotowie oraz Plaże nad Wisłą przy Wale Miedzeszyńskim na Pradze Południe^[20]. Nieczynne są obecnie kompleks basenów odkrytych przy ul. Namysłowskiej na Pradze Północ i na Szczęśliwicach na Ochocie. Oprócz tego działają w Warszawie liczne baseny kryte^[21].

Plaże

W Warszawie funkcjonują dwie plaże miejskie. Pierwsza działa od 2004 roku na wysokości ZOO^[22], zaś druga od lipca 2008 na wysokości ulicy Krynicznej na Saskiej Kępie^[23].

Inne miejsca kąpieliskowe

Obecnie w Warszawie, poza basenami, nie istnieją miejsca kąpieliskowe. Od wielu lat rzeka Wisła nie spełnia podstawowych wymogów sanitarnych^[23]. Najbliższe kąpieliska w okolicy Warszawy znajdują się nad Zalewem Zegrzyńskim. W 2006 możliwa była również kąpiel w Jeziorku Czerniakowskim, jednak zostały wykryte w nim bakterie cholery^[24].

Miasta partnerskie^[25]

– Düsseldorf, Niemcy (1989) – Hamamatsu, Japonia (1990) – Île-de-France, Francja (1990) – Toronto, Kanada (1990) – Berlin, Niemcy (1991) – Haga, Holandia (1991) – Stambuł, Turcja (1991) – Tel Awiw-Jafa, Izrael (1992) – Harbin, Chińska Republika Ludowa (1993)

– Moskwa, Rosja (1993) – Kijów, Ukraina (1994) – Tajpej, Tajwan (1995) – Saint-Étienne, Francja (1995) – Chicago, Stany Zjednoczone (1995) – Seul, Korea Południowa (1996) – Sankt Petersburg, Rosja (1997) – Rio de Janeiro, Brazylia (1997)

– Grozny, Czeczenia (1997) – Wilno, Litwa (1998) – Hanoi, Wietnam (2000) – Wiedeń, Austria (2001) – Astana, Kazachstan (2002) – Ryga, Łotwa (2002) – Budapeszt, Węgry (2005) – Oslo, Norwegia (2006)

Warszawskie legendy

• Legenda o Warsie i Sawie – legenda o powstaniu Warszawy
• Legenda o syrenie – legenda o pochodzeniu herbu Warszawy, Warszawskiej Syrence
• Legenda o złotej kaczce – legenda związana z ulicą Tamka (Ordynacka)
• Legenda o bazyliszku – legenda o potworze, który zabijał wzrokiem w podziemiach kamienicy na Krzywym Kole

Warszawa w kulturze masowej

• Jeden z utworów Davida Bowiego pochodzący z płyty Low zatytułowany jest "Warszawa".
• Istnieje duński zespół rockowy o nazwie Red Warszawa.
• Zespół Marduk na płycie "Plague Angel" ma utwór "Warschau" opowiadający o powstaniu warszawskim.

Zobacz też

• Garnizon Warszawa
• Gwara warszawska
• Warszawska Straż Ogniowa
• KL Warschau
• Plan Pabsta
• Mazowiecka Chorągiew Harcerzy

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Informacje ogólne

• Miasto Stołeczne – oficjalny serwis stolicy Polski
• Oficjalny portal turystyczny (Stołeczne Biuro Informacji i Promocji Turystycznej)
• WarszaWikia – encyklopedia wiedzy o Warszawie
• Tematyczne panoramy Warszawy
• Wiki poświęcona miastu Warszawa

Mapy

• Interaktywny plan miasta
• Ortofotomapa Warszawy
• Komunikacyjna Mapa Aglomeracji Warszawskiej
• Archiwalne plany Warszawy i sieci komunikacji miejskiej
• Mapy: Autopilot • Google Maps • Targeo • Zumi
• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi

p • d • e Miasta wojewódzkie Polski Białystok • Bydgoszcz • Gdańsk • Gorzów Wielkopolski • Katowice • Kielce • Kraków • Lublin • Łódź • Olsztyn • Opole • Poznań • Rzeszów • Szczecin • Toruń • Warszawa • Wrocław • Zielona Góra

p • d • e Miasta wojewódzkie II Rzeczypospolitej Białystok • Brześć nad Bugiem • Katowice • Kielce • Kraków • Lublin • Lwów • Łódź • Łuck • Nowogródek • Poznań • Stanisławów • Tarnopol • Toruń • Warszawa • Wilno

p • d • e Województwo mazowieckie Powiaty grodzkie Ostrołęka • Płock • Radom • Siedlce • Warszawa Powiaty ziemskie białobrzeski • ciechanowski • garwoliński • gostyniński • grodziski • grójecki • kozienicki • legionowski • lipski • łosicki • makowski • miński • mławski • nowodworski • ostrołęcki • ostrowski • otwocki • piaseczyński • płocki • płoński • pruszkowski • przasnyski • przysuski • pułtuski • radomski • siedlecki • sierpecki • sochaczewski • sokołowski • szydłowiecki • warszawski zachodni • węgrowski • wołomiński • wyszkowski • zwoleński • żuromiński • żyrardowski

p • d • e Warszawa (miasto wydzielone – II Rzeczpospolita) Powiaty południowo-warszawski (od 1928) • północno-warszawski (od 1928) • prasko-warszawski (od 1928) • śródmiejsko-warszawski (od 1931)

p • d • e Związek Miast Nadwiślańskich Gdańsk • Tczew • Grudziądz • Świecie • Chełmno • Bydgoszcz • Solec Kujawski • Toruń • Ciechocinek • Nieszawa • Dobrzyń nad Wisłą • Włocławek • Płock • Wyszogród • Zakroczym • Łomianki • Warszawa • Karczew • Góra Kalwaria • Kozienice • Puławy • Annopol • Sandomierz • Połaniec

p • d • e Stolice Europy Stolice niepodległych państw Amsterdam (konstytucyjna), Holandia • Andora, Andora • Ateny, Grecja • Belgrad, Serbia • Berlin, Niemcy • Berno, Szwajcaria • Bratysława, Słowacja • Bruksela, Belgia • Budapeszt, Węgry • Bukareszt, Rumunia • Dublin, Irlandia • Haga (siedziba rządu), Holandia • Helsinki, Finlandia • Kijów, Ukraina • Kiszyniów, Mołdawia • Kopenhaga, Dania • Lizbona, Portugalia • Londyn, Wielka Brytania • Lublana, Słowenia • Luksemburg, Luksemburg • Madryt, Hiszpania • Mińsk, Białoruś • Monako, Monako (państwo-miasto) • Moskwa, Rosja • Oslo, Norwegia • Paryż, Francja • Podgorica, Czarnogóra • Praga, Czechy • Reykjavík, Islandia • Ryga, Łotwa • Rzym, Włochy • San Marino, San Marino • Sarajewo, Bośnia i Hercegowina • Skopje, Macedonia • Sofia, Bułgaria • Sztokholm, Szwecja • Tallinn, Estonia • Tirana, Albania • Vaduz, Liechtenstein • Valletta, Malta • Warszawa, Polska • Watykan, Watykan (państwo-miasto) • Wiedeń, Austria • Wilno, Litwa • Zagrzeb, Chorwacja Stolice terytoriów zależnych i państw nieuznawanych Douglas, Wyspa Man • Gibraltar, Gibraltar • Longyearbyen, Svalbard • Prisztina, Kosowo • Saint Helier, Jersey • Saint Peter Port, Guernsey • Thorshavn, Wyspy Owcze • Tyraspol, Naddniestrze

p • d • e Miejsca obrad sejmów I Rzeczypospolitej Korona Królestwa Polskiego Bydgoszcz • Lublin • Parczew • Piotrków • Radom • Sandomierz (sejmik generalny przy królu) • Warszawa Rzeczpospolita Obojga Narodów Grodno • Toruń • Warszawa

p • d • e Polskie zgłoszenia na Europejską Stolicę Kultury 2016  Gdańsk —  Katowice -  Lublin —  Łódź —  Poznań —  Szczecin —  Toruń —  Warszawa

p • d • e Unia Metropolii Polskich Białystok • Bydgoszcz • Gdańsk • Katowice • Kraków • Lublin • Łódź • Poznań • Rzeszów • Szczecin • Warszawa • Wrocław